İçeriğe geç

Zirai Don Nedir, Ne Zaman Olur, Nasıl Korunulur?

Son güncelleme:

Zirai don, sıcaklığın bitki dokusuna zarar verecek kadar düşmesidir. Çoğu meyve ağacının çiçek ve tomurcukları için eşik −1° ile −3° arasındadır; açmış çiçek ve küçük meyve ise 0°’ye yakın değerlerde bile zarar görebilir. Bu yüzden ilkbaharda gece en düşük sıcaklığı 2° ve altında gösteren her tahmin dikkat ister.

Hangi gece don olur?

Don çoğunlukla açık, rüzgârsız ve kuru gecelerde olur. Bulut örtüsü yoksa toprak gündüz aldığı ısıyı hızla uzaya verir; rüzgâr da olmadığı için soğuk hava yere yakın katmanda birikir. Bu tür gecelerde toprak yüzeyi, tahminlerde verilen 2 metre yüksekliğindeki hava sıcaklığından 2–4° daha soğuk olabilir.

Pratikte şu üçü bir aradaysa don ihtimali yüksektir: gece en düşük sıcaklık tahmini 3° ve altında, gökyüzü açık, rüzgâr saatte 10 km’nin altında.

Donun şiddeti: hafif, orta, kuvvetli

Tarımda don, en düşük sıcaklığa göre üç sınıfta değerlendirilir. Sınırlar kaynaktan kaynağa biraz değişir (bazı tablolarda Fahrenhayt’tan gelen −2,2° ve −4,4° değerleri kullanılır); aşağıdakiler yuvarlatılmış hâlidir.

  • Hafif don: 0° ile −2° arası. Hassas sebze fidesi ve açmış çiçeklerde zarar başlar.
  • Orta don: −2° ile −4° arası. Çoğu meyve ağacında çiçek ve küçük meyve kaybı olur.
  • Kuvvetli don: −4° ve altı. Sürgün, tomurcuk ve dallarda geniş zarar görülür.

Hangi bitkiler ne kadar dayanır?

Aşağıdaki değerler yaklaşık eşiklerdir; çeşide, gelişme dönemine ve donun süresine göre değişir.

  • Kayısı, şeftali, badem: açmış çiçekte yaklaşık −2°, küçük meyvede −1° civarı zarar başlar.
  • Elma, armut: çiçekte yaklaşık −2°, meyve tutumundan sonra −1°.
  • Bağ (asma sürgünü): sürgün çıktıktan sonra −1° ile zarar görebilir.
  • Domates, biber, patlıcan fidesi: 0°’de, hatta uzun süre 2–3°’de bile zarar görebilir.
  • Narenciye: yaprak ve meyve −2° ile −3° arasında zarar görmeye başlar.

Don gecesi bahçe nasıl korunur?

Küçük bahçelerde işe yarayan, düşük maliyetli yöntemler:

  • Fide ve küçük bitkileri akşamdan örtü, kasa ya da kova ile örtün; örtü toprağa kadar insin ki topraktaki ısı içeride kalsın.
  • Toprağı akşamdan sulayın: nemli toprak kuru topraktan daha fazla ısı tutar ve geceleyin daha yavaş soğur.
  • Saksıları duvar dibine, saçak altına alın.
  • Büyük bahçelerde rüzgâr pervanesi ve yağmurlama ile don koruması kullanılır; bu yöntemler uzman desteğiyle uygulanmalıdır.

Tahmini nasıl takip etmeli?

15 günlük sayfalarımızdaki “Dikkat edilecek günler” bölümü, don beklenen geceleri tarihiyle ayrıca listeler. Don hassas dönemlerde (Mart–Mayıs) ilçenizin sayfasını favorilere ekleyip her akşam kontrol etmek en güvenli yoldur; ilçe merkezi ile tarlanız arasında rakım farkı varsa tarlanızın birkaç derece daha soğuk olabileceğini hesaba katın.

Sık sorulanlar

Zirai don kaç derecede olur?

Bitkiye ve döneme göre değişir; açmış meyve çiçekleri için genellikle −1° ile −3° arası, sebze fideleri için 0° civarı zarar eşiğidir.

Hava 2° görünüyorsa don olur mu?

Olabilir. Tahminler 2 metre yükseklikteki havayı verir; açık ve rüzgârsız gecede toprak yüzeyi birkaç derece daha soğuk olur.